Wat als de wereld anders was? In memoriam Ursula Le Guin

mariekeUncategorized0 Reacties

Ursula Le Guin

Deze week overleed Ursula Le Guin, schrijfster van Aardzee, van De Ontheemde, van Malafrena, van De Shing-begoocheling en al die andere boeken die ik met zoveel plezier gelezen en herlezen heb.

Ursula Le Guin was een gelauwerd schrijfster van fantasy en science fiction – genres die zelden gewaardeerd worden met een serieuze literaire prijs. Zodra er ergens een draak of een ruimteschip in voorkomt, kan het immers al geen literatuur meer zijn. Maar Le Guin ging onverschrokken haar eigen gang. Realisme is een prachtig genre, zegt ze in The Guardian. Maar door literatuur te beperken tot realisme en dat ene genre de standaard te maken voor kwaliteit, laten we te veel van wat er geschreven wordt buiten beschouwing. We gooien het kind met het badwater weg, als critici en docenten de andere genres negeren.

En dat doen ze. Tijdens mijn studie Nederlands en bij verschillende cursussen creatief schrijven heb ik menig docent een glazige blik zien krijgen zodra ik vertelde dat ik van science fiction hield. Lees ook hoe David Mitchels boek The Bone Clocks werd gerecenseerd: het mag wel met wat minder fantasy. Alleen Ursula Le Guin gaf als commentaar: meer fantasy. (The Bone Clocks is overigens ook een prachtig boek, maar dat is voor een andere keer.)

Er bestaan regels en kaders waar je binnen of buiten kunt vallen, in de literatuur, in de kunst en in de samenleving. Zou het ook anders kunnen? Dat is het terugkerende thema in Le Guins boeken. Haar verhalen spelen zich af in werelden waar de kaders anders zijn, die van een samenleving, politiek, gender, tijd of natuurwetten.

Een van haar bekendste boeken is Aardzee, dat in menig necrologie onterecht vergeleken werd met Harry Potter. Ja, Aardzee gaat over het volwassen worden van een jonge tovenaar, en nee, Aardzee lijkt in niets op Harry Potter. Toverij in Harry Potter komt neer op wensen doen in verhaspeld Latijn. In Aardzee draait de magie om taal en om waarneming. In de wereld van Aardzee hebben alle verschijnselen, alle mensen, alle draken en alle dingen, een naam voor dagelijks gebruik, maar daarnaast een geheime, ware naam. De ware naam van iets kennen, betekent dat je er macht over hebt. De tovenaars van Aardzee zijn in staat de dingen bij hun ware naam te noemen en daardoor de werkelijkheid te veranderen. Grote tovenaars, zoals Ged, de hoofdpersoon van Aardzee, ontdekken de namen van mensen of dingen door aandachtig kijken.

Een prachtige filosofie: de magie van het waarnemen en juist benoemen, de relatie tussen de woorden en de wereld. Je kunt niets veranderen als je het niet eerst werkelijk kent.

En hoe gaat dat dan, de wereld veranderen, hoe ontstaat er iets nieuws? Niet door te zwaaien met een toverstaf en dan is het er ineens. Nee, het is een hakkelend en stamelend zoeken. Weet je niet hoe het verder moet? Onthou dan dit citaat uit Malafrena, een boek van Ursula Le Guin zonder draken, toverij of ruimteschepen:

“We have something to say, and we haven’t said it yet. We stammer. We try to learn to speak, like infants. We don’t know how. We say a little of what we have to say sometimes, in different languages, in a painting, in a prayer, in an act of knowledge. Every so often we learn a new bit of it, a new word.”
Ursula LeGuin, Malafrena (1979)

Beeld: cc OnceAndFutureLaura, Laura Kali

Deel dit bericht

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *