Kunst en moeder natuur

arnoutUncategorized0 Reacties

Edvard Much

Deze zomer trek ik door Scandinavië. Daarmee heb ik vrijwel heel Europa gezien, van het oostelijkste puntje van Moldavië tot westelijk Portugal en van zuidelijk Griekenland tot Noorwegen. En waar je ook komt valt de prachtige natuur op. Overweldigend, door iedereen geroemd. Dat deed me een paar zaken overwegen.

Die moeder natuur, die velen zich voorstellen als een vriendelijke Disneygodin, daar is wel wat mee. We mogen denken dat moeder natuur voorziet in alles, zolang je haar maar respecteert. Maar wat we in het moderne Europa zelden meer ervaren, is dat zij een duister hart heeft. Moeder natuur is wreed, kijkt niet naar haar kinderen om en geeft ze niet genoeg om in leven te blijven. Ze werd aanbeden, niet uit dankbaarheid, maar uit angst. De opkomst van de westerse beschaving begon bij de oude Grieken, de Romeinen en het Christendom: een omslag van het aanbidden van de natuur naar haar onderwerping.

Rijdend door Zweden maken de enorme bossen, de rotsmassa’s, het water, grote indruk. Maar als je even oplet zie je dat de rotsen met grote netten op hun plaats worden gehouden, en de wilde dieren uit de buurt gehouden worden door hekken. Als Europeanen zijn we zo gewend aan de onderworpen natuur, dat we met ontzag kijken naar iets dat er wel uitziet als wild en machtig, maar het niet is. Moeder natuur is verslagen en dienstbaar gemaakt aan de mens. Alleen dromers zonder besef van de wreedheid van de natuur kunnen dat spijtig vinden.

Wat staat volledig tegenover de natuur? Als we natuur beschouwen als dat wat de wereld zonder de mens is en doet, dan is het andere uiterste kunst. Zozeer dat we het als voorvoegsel gebruiken om “niet van de natuur” te zeggen. Kunstgras maken we zelf, kunstleer komt niet van de koe en een kunstijsbaan kan in de zomer bestaan. Maar het onnatuurlijkste van alles is kunst op zichzelf. Een volledig door mensen gemaakte uiting van een ook al geheel menselijk idee of een menselijke emotie.

Kunst is niet iets anders dan natuur, het is het absolute tegenovergestelde. Al vanaf de eerste rotstekeningen is kunst het menselijkste van alle menselijke uitingen om de natuur te confronteren, te beheersen en uiteindelijk te onderwerpen. Zo reizend door Europa kan ik me niet aan de overtuiging ontworstelen dat dit continent, deze beschaving, met al haar tekorten, toch in de eerste plaats het resultaat is van duizenden jaren strijd van de kunst producerende mens tegen de wrede, onverschillige natuur. En de kunst heeft de eerste ronde gewonnen.

 

Beeld: Edvard Munch, Treinrook, 1900 (via Wikimedia Commons)

Deel dit bericht

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *